QIRMISQA VE ÇEGERTKİ
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken, pek muabbet yaşağan bir qırmısqanen bir çegertki bar eken. Künlerden bir kün olar kezinmege keteler. Kete-kete teren bir deryağa yeteler. Olarnın yu-vunacaqları kele. Ekisi de deryağa tüşeler. Tüşeler amma, şu arada furtuna köterile. Çegertki deryanın pek dalgalı olğanını körip, aman sıçrap yalığa çıqa. Qırmısqa ise, dalgalar arasında ğayıp olıp kete. Biraz keçken sofi o, çapalana-çapalana suv üstüne çıqa. Baqsa, ne kör sin, yalı pek uzaqta qalğan. Çoq talaşa, amma yalığa çıqamay.
Yalıda beklegen dostu çegertkini körip:
-Bar, dostum, domuzdan bir qıl alıp kel de, ona asılıp, yaldap yalığa çıqayım, – dep bağıra.
Çegertki candan sevgen dostum qurtarmaq içün, bir şeyge baqmay, uça-uça domuzğa kete. Domuz sıcaqqa dayanamay, çamur içinde yata eken. Domuz:
-Ne keldin?-dey,
Çegertki:
-Canım domuz, közüm domuz, bir qıl ber de, qırmısqa dostumnı deryadan qurtarayım,- dey.
Domuz keyfini bozmayıp:
– Fındıq ketirsen qıl alırsın, – dey.
Çegertki uça-uça, bir fındıq teregine barıp qona ve ona:
– Canım terek, közüm terek, mana biraz fmdıq kerek, – dey.
Terek pıtaqlarını sallandıra berip:
Fındıq sana ne kerek? dep soray.
-Fındıqnı domuzğa berecem, domuz da mana bir qılçıq berecek, qılçıqnen boğulayatqan qır-mısqanı qurtaracam, – dey.
Terek:
– Bar, qarğağa ayt, menim findıqlarımnı aşa masın, o vaqıt fmdıq beririm, – dey.
Çegertki uça-uça, qarğağa bara.
Canım qarğa, közüm qarğa, tereklernin fin-dıqlarını aşama qarğa, – dey.
Cjarğa çegertkinifi aytqanına şaşıp:
– Ya ne içün? – dep soray. Çegertki:
– Eğer sen tereknin findıqlarını aşamasan, o mana fındıq berecek, fıkdıqm domuzğa berecem, domuz da mana bir qılçıq berecek, qılçıqnen, bo- ğulayatqan qırmısqanı qurtaracam, – dey.
Qarğa meseleni anlap:
-Bar, tavuqqa ayt, mana bir çipçeçik bersin, o
vaqıt men de fmdıqlarğa toqunmam, – dey. Çegertki uça-uça tavuqqa barıp yete: -Canım tavuq, közüm tavuq, bir çipçeçik berse
tavuq, – dey.
Tavuq:
-Onı ne yapacaqsın? – dep soray.
Çegertki:
-Çipçcni qarğağa berecem, qarğa tereknin fın-dıqlarmı aşamaycaq, terek mana fındıq berecek, fın-dıqnı domuzğa berecem, domuz da mana bir qılçıq berecek, qılçıqnen, deryada boğulayatqan dostum qırmısqanı qurtaracam, – dey.
Tavuq:
-Men açım, bar mana yem ketir de, beririm, – dey.
Çegertki uça-uça uruğa banp ete:
-Canım uru, közüm uru, mana bir avuç arpa berçi uru, – dey.
Upy:
-Yaonıneyapacaqsın?-depsoray.
Çegertki:
– Om tavuqqa berecem, tavuq mana bir cipçe berecek, çipçeni qarğağa berecem, qarğa da tereknin findıqlarını aşamaycaq, terek mana findıq berecek, findıqnı domuzğa berecem, domuz mana bir qılçıq berecek, qılçıqnen, deryada boğulayatqan dostum qırmısqanı qurtaracam, – dey.
Uru:
-Bar, sıçanğa ayt, eğer o menim zaEirelerimni aşamaycaq olsa, beririm, – dey.
Çegertki uça-uça, sıçanğa banp yete.
-Canım sıçan, közüm sıçan, urunm zaEirelerini aşama sıçan, – dey.
Sıçan ona şaşıp:
-Yabudaneiçün?-dey.
Çegertki:
-Eğer sen urunm zaxirelerini aşamasan, uru mana arpa berecek, arpanı tavuqqa berecem, tavuq mafia bir çipçesini berecek, çipçeni qarğağa berecem, qarğa tereknin fmdıqlarini aşamaycaq, terek mana findıq berecek, fındıqnı domuzğa berecem, domuz mana bir qılçıq berecek, qılçıqnen, deryada bo-ğulayatqan dostum qırmısqanı qurtaracam, – dey.
Sıçan:
-Bar mışıqqa ayt, eğer o mana toqunmaycaq olsa, men de urunin zaxirelerini aşamam, – dey.
Çegertki uça-uça mışıqqa barıp yete. Mışıq evnin köşesine pısqan, tamam sıçannı avlap otura eken.
Çegertki:
-Canım mışıq, közüm mışıq, sıçanğa toqunma mışıq, – dey.
Mışıq çegertkinin bu yalvaruvma şaşıp:
-Ya ne içün? – dep soray.
Çegertki:
-Eğer sen sıçanğa toqunmasan, o urunm za-Xiresini aşamaycaq, uru mafîa arpa berecek, arpanı tavuqqa berecem, tavuq mana bir çipçesini berecek, çipçeni qarğağa berecem, qarğa tereknin fın-dıqlarını aşamaycaq, terek mana qındıq berecek, fın-dıqnı domuzğa berecem, domuz da mana bir qılçıq berecek, -qılçıqnen, deryada boğulayatqan dostum qırmısqanı qurtaracam, – dey.
– Sığır mana süt berse, toqunmam, – dey. Çegertki uça-uça, sığırğa barıp yete.
Canım sığır, közüm sığır, mana biraz süt berse sığır. – dey.
Sığır munrep:
-Sütnineyapacaqsın?-depsoray.
Çegertki:
– Sütni mışıqqa bersem, mışıq sıçannı aşa- maycaq, sıçan da urunın zaxirelerini aşamaycaq, uru mana arpa berecek, arpanı tavuqqa berecem, tavuq mana bir çipçesini berecek, çipçeni qarğağa berecem, qarğa tereknin fıldıqlarını aşamaycaq, terek mana findıq berecek, qındıqnı domuzğa be recem, domuz da mana bir qılçıq berecek, qılçıqnen, deryada boğulayatqan dostum qırmısqanı qur- taracam, – dey.
Sığır:
-Bar, toğayga ayt, o mafia bir quçaq piçen ber-sin, o vaqıt men de mışıqqa süt beririm,- dey.
Çegertki uça-uça toğayçıqqa barıp yete.
-Canım toğay, közüm toğay, bir quçaq piçen ber toğay, – dey.
Toğay:
-Ya sen piçenni ne yapacaqsm? – dep soray.
-Piçenni sığırğa berecem, sığır mafia süt be recek, sütni mışıqqa berecem, mışıq sıçannı aşa- maycaq, sıçan da urunın zaxirelerine toqunmaycaq, uru mana arpa berecek, arpanı tavuqqa berecem, tavuq mafia bir çipçesini berecek, çipçeni qarğağa berecem, qarğa da tereknin fındıqlarını aşamaycaq, terek mafia fmdıq berecek, qmdıqnı domuzğa be recem, domuz da mana bir qılçıq berecek, qılçıqnen, deryada boğulayatqan dostum qırmısqani qur- taracam, – dey.
Toğay:
-Bar, bulutlarğa ayt, mana suv bersinler, o vaqıt men de sığırğa piçen beririm, – dey.
Çegertki uça-uça, bulutlarğa barıp çıqa.
-Canım bulutlar, közüm bulutlar, biraz yağmur beriniz, bulutlar, – dey.
Bulutlar:
-Yağmurnı ne yapacaqsm? – deyler
Çegertki:
-Toğayğa berecem, toğay piçen berecek, pi-çenni sığırğa berecem, sığır süt berecek, sütni mi-şıqqa berecem, mışıq sıçannı aşamaycaq, sıçan urunın zaxirelerine toqunmaycaq, uru mana arpa berecek, arpanı tavuqqa berecem, tavuq mana bir çipçesini berecek, çipçeni qarğağa berecem, qarğa da terel’.nin fındıqlarını aşamaycaq, terek mana fın-dıq berecek, fmdıqnı domuzğa berecem, domuz da mafia bir qılçıq berecek. qılçıqnen, deryada bo-ğulayatqan dostum qırmısqam qurtaracam, – dey.
Bu sözlerni aytqanda, onın közlerinden aqqan yaşlarım körip, bulutlar çegertkini ve onın dostu qırmısqanı acıy, yağmur bere. Çegertki yağmurnı toğayğa bere, toğay ona piçen bere, piçenni sığırğa bere, sığır süt bere, sütni mışıqqa bere, mışıq sıçanğa toqunmay, sıçan ururan zaxirelerini aşamay, uru arpa bere, arpanı tavuqqa bere, tavuq cipçe bere, çipçeni qarğağa bere, qarğa tereknin fındıqlarını aşamay, terek fmdıq bere, fındıqnı domuzğa bere, domuz qıl bere, qılm alıp, deryadan dostu qır-mısqanı qurtarmağa aşıqa. Yalığa barıp, qılnı dos-tuna uzata, qırmısqa da bu qılğa asılıp, yalığa çıqa ve olar kene kezintilerini devam eteler.