TEPREŞ
Ismail Ziyaeddin (1912 – 1996)
Hawa arüw! Kök masmawı!
Murfatlar’nıñ yeşíl tawı
Bügün köp müsafír bekliy;
Kelgenlerní bek aybetliy.
Pítmiy kelgenlerníñ artı;
Erkek-kadın, caşı kartı,
Alem cawa ta’ sabadan,
Er köyden, er kasabadan…
Atlarıman şalım satıp
Uzaktan kamçı patlatıp,
Arabalar, katolaylar,
Cuwurtıp kelíp toktaylar
…Parlay katranlı kamıtlar!
Köpírgen awuzlı atlar
Bírbírsín köríp kíşniyler,
Awuzlıkların tíşliyler.
Arabadan atlap tüşüp,
Kızlar aytalar külüşüp:
“Şükür cettík awdarılmay,
Bír korktım, bílseñ canım ay!”
Cañı kelgenlerní emen,
“Kaysı köyden, kímler eken
Bar mı-eken tanış-bílgenler”
Dep, sora erten kelgenler…
Erkez tanış-kısım karay
“Falan köy kayda?” dep soray
Taba kısım-akrabasın,
Anda tarta arabasın.
Garada deseñ, ertenden
Berí kelgen erbír trenden
Kasabalılar kuyula…
Tepreş ekení tuyula!
Allegím soyları ele,
Otomobil tutup kele
Köylí atıman kopaysa,
O da bonı bíle, aysa!
*
Kuşluk vaktında taw toldı
Erkez yerín tabıp boldı;
Erbír terekníñ kölgesí
Bír korantanıñ bölgesí
Pítken soñra köríşmeler
Koş-keldí, kol öbíşmeler,
Caşlar gezmege keteler
Kartlar kalıp siyreteler.
…Bala-şaga deseñ ep şay
Üyken bayram küní yaşay;
Cuwurşalar oynaşalar
Kımırskaday kaynaşalar…
Yeşíl taw ta’ bek yeşerdí!
En güzel kílímín serdí;
Şeşekler de közín aşa,
Bonday köp halk köríp şaşa!
Kiyímlerde türlí renkler
Şeşeklerínkíne denkler:
Allı, yeşíllí m-ístiysın
Menewşe morı mı diysin,
Sarı, pembe, mawı, biyaz…
Epsín saymaga söz bek az!
Tılsımlı ipekten derler,
Onday íşlengen anterler.
Köstergen er kız ünerín!
Boş keşírmegen künlerín
Özlerí dülber mí dülber,
Sanke aşkan bírer güller;
Geníş eteklí kaftanlar,
Caltırawuk kılaptanlar
Sırma tellí başörtüler…
Canım, aynıñ öndörtíler!
O kadar da şenlík bar ke,
Bír masal dünyası sanke!
Külümsíriy kökte küneş
O da anlay: bügün tepreş!
Caşlar salıncak kuralar,
Kızlar tízílşíp turalar,
“Aydí endí sıra mením!
Yetmiy mi şo beklegením?!”
Başkaları top oynaylar,
Yorılmaylar, toymaylar.
Bír talayı deseñ şıñlay
Eşítkenler toktap tıñlay
Ana, bír de dawul-zurna
“Şık ortaga karap turma!”
O, ekí kere ayttırmay
Şıga sırasın aldırtmay.
“Ama tartılıñız bíraz,
Bo tar yerde oyın bolmaz!”
Alem tartıla, iteşe,
Dawul sesí kulak teşe!
Ortada yer yasalganman
“Anadan öksíz kalganman”
Dep başlay o awur soyın,
Soñra kele cengíl oyın.
Pítmiy endí o’ñ arkası…
Cuwurup şıga başkası,
Kollarını köteregoya…
Oynaylar bír toya toya
Yetmíş beşlík Ümer akay
Yerínde raat turalmay.
Kart bolsa da o da coştı
Barıp caşlarga baş koştı!
Ayşe’ttay onı şakıra
“Alcıdıñ mı?” dep bakıra,
“Caş-cawkanıñ arasında
Saga ne bar? Otır mında!”
*
Üyle vaktı boldı endí
Alay kalk aşka beslendí.
Sofra bezlerí cayıla,
Tabak, fílcanlar sayıla.
Caşlar oyından bıkmaylar,
Sofraga eş aşıkmaylar;
Onlarnı ta’ kíşkeneler
Ketíp şakırıp keleler.
Kün-evelden azírlengen
Şıpman tolı zembíllerden
Şıgaralar apakaylar,
Maylı maylı kalakaylar!
Cantık, kírde, sarburmalar,
Köbeteler, kawurmalar,
Kızargan tawuklar… bol-bol,
Aşap pítírecek sen bol!
Aştan soñra kave de bar,
Tíryakiy bolatan kartlar;
Etmiy bolmazlar adetín:
Bírer kave, bírer letín!
*
Köp kalmadı kün batmaga,
Alem başladı kaytmaga;
Caşlar ístemese bíle,
Arabalar ep cegíle.
Tamam şímdí kaytacakta,
“Sawlıkman kal” aytacakta
Ta’ bek pítmiy tatlı sözler,
Yaşara bírtakım közler.
Bar ama er şiyníñ sonı!
Caşlar anlamaylar bonı:
Íster köp otır, íster az,
Maabetke toyım bolmaz…
Bírbírsíne komşı köyler
Sıra sıra tízíleler,
Sawlık aytıp oñga solga
Barabar şıgalar colga.
“- Sawlıkman kal Acíkerím!
– Sawlıkman bar, cancígerím!
– Endí künlerímíz cetse,
Kelecekke, kısmet etse!”…
Ehe, törem, kelecekke,
Alla bílír kaş şeşekke
Dewlet kuşı kelíp konar!
Cawşılarıñ ne íşí bar?
Bügün ayrı arabaman
Kelgen kaş kız, kaş delíkan
Belkí senege kím bílír,
Bír araba cegíp kelír!
YEŞİL CURTKA
Bir caş bala anasız, öksüz kalıp tentıse,
Künsüz ösken çeçektay cansız bir insan bolır…
Öksızlıgı bılınmiy erkin tapsa, karalsa!
Tavnı, taşnı cangırtkan, hür sesli arslan bolır!
Millet te bunday, öksüz, bir kimsesiz, ezilse,
Köp turmay cer yüzünde, birikmiy talkan bolır.
Ölüm kirse, ot tüşse, tanıdık bolıp turganda,
Halk arası tabılmay, ortalıkta kan bolır.
Ya koldaşıp alay halk bir biri men baylansa,
Üzülmegen, kopmagan kavi bir arkan bolır.
Millet değen ocak ta kardaşlıktır insanın,
Ayrılmagan uruvday her biri tuvgan bolır.
Kuş uçmagan üstünden, altın saray kapısı,
Ters cel esip cabılsa, tez künde viran bolur.
Vatan ta şunday karalmay, ongarılmay taşlansa,
Mönlık berıp curtlıkka, miyavkuş kongan bolır.
Curt karalsa, milletke takat kelse, sen bizde
Coytılmamak, yükselmek belki bir iman bolır.
Ah… bek töben kalganmız karanlıklar içinde,
Oylanmayınız akaylar, bızge kalay tan bolır.
Kövde cerge cabışkan, millet sınık kanatman
Talpınsa da uçalmaz, can berıp kurban bolır.
Tatarlıgı yükselip, kaçan curt ongan bolır?
Men bilmiymen, sorayman, bar mı bilgen Kırım’da?
Cüreklerı avlıkken, can talaskan marazmız,
Bek tıtışıp çalışsan, belki bir derman bolır.
Keş bolsa da, haydınız, çalışayık karuv man…
Haksızlıknın künleri şulay kapangan bolır.
MEHMET NİYAZİ
TATAR İÇÜN
Tatar halın teftiş etip cürgende,
Men bu öksüz Tatarlarnı körgende,
Köz yaş tögüb cılamaga başlayman
Cavın küşin közden töben taşlayman.
Büyük bir küş tabaman men özümde,
Balk-calk etip caşın caşnay közimde,
Şal sakallı bir kart kele katıma,
Men cer tebüp atlanaman atıma.
Bir arslanday baş tikliymen, turaman,
Sanki cavnı kalbinden uraman
Ken temelni inecikmen kazaman,
Yemin etip şu sözlerni yazaman:
Tatar içün cehennemde canarman!
Tatar içün kızıl otka atarman.
Tatar içün kölmegimni satarman!
Men Altaynın bir şeşegi Tatarman!
Kol köterip Tatar Tatar degende
Tatar kanı sınırlarga kelgende
Men dünyaga bir cumurdık urarman,
Duşmanımnın tacın, tahtın kırarman!
Tatar içün deryalarnı tıyarman,
Bir inenin teşigine sıyarman,
Tatar içün incelirrmen, azarman!
Tatar sözin baştaşıma yazarman.
Tatar içün daragaşka asılsam
Toprak bolup ayaklarman taptansam
Cer astında gene de şay aytarman
Tatarman dep men ahretke kaytarman!
Hamdi Giraybay
Cav: Düşman, Balk-calk : PırPır, Şal : Ak, beyaz, Ken : Geniş, Ot : Ateş, Tıymak : Yasaklamak, Taptanmak : Basılmak,
MEN KAYDAMAN?
Bir karavda öksüz ösken balaman,
Bir karavda oylana da kalaman.
Balalıgım tutsa külüp caynayman.
Kartlık eske tüşse elden yalaman.
Kun ozgarsam kulkulermen diymende
Sürek ketmiy mugaya toktalaman.
Kulgenim de şayna kulış kul bolsın,
Kule turup cürekke ot salaman.
Men ömrümde az kuldum, kop cıladım,
Olay cılay tübınde col alaman,
Halknın korgen kunlerni biz kormedık;
Korermız dep kımerde oylanaman.
Kuydü bavur karalandı kasvetmen;
Men de şaşdım niçün dertli bolaman?
Bo dertnı men kaydan aldım?.. Men kaydaman?
Belki curtsız kalgan öksüz balaman!
Dertım şu: “Curt diy de kozgalaman”
MEHMET NİYAZİ
Karav: Bakış, Oylanmak : Düşünmek,
Ozgarmak : Yolcu etmek, geçirmek,
Yalmak : Utanmak,
Mugaymak : İncinmek, Kozgalmak : Canlanmak
TUZLACIK
Ne köpete nede cacık ketmiy hatırdan
Bazlamaman cuka kelse tandırdan
Azganakay sarı may şökelekte anaydan
Tuvarına guzuna gurban Tuzlacık
Şomaktawın etegıne bagırtlaklar kozlagan
Kayalıkta eskiler davar tuvar tuzlagan
Şigidemler yazı yaban ortalıgga cayılgan
Topragına daşına kurban Tuzlacık
Şayırlığın şimeninde yayıldı hep guzularımız
Bağlarda gıdırlez yasadı gızlarımız
Yedi yagga tuyuldu bizim cacığımız
Yoluna tozuna gurban Tuzlacık
Aşşa şeşmede büyüdü hep bala şaga
Canımız istiy aylanmak şıgıp harmanga
Caminin astından şıgıp şat colundan aşşaga
Havana suvuna gurban Tuzlacık
Şırakmanda idare canıp canıp ıs bolgan
Tandırın punaresi külmen tolup kapangan
Löküsün astında gızlar ceyiz yasagan
Üyüne barkına kurban Tuzlacık
Yılmaz YILDIRIM
TUZLACIK KÖYÜ
hava arüv!kök masmavi
yastı pınarın yeşil tavı
bugün kop misafir bekliy
kelgenlerni bek aybetliy
pitmiy kelgenlernin artı
erkek kadın ,çaşı kartı
alem cava’ta sabadan
her köyden her kasabadan
atlarıman şalım satıp
uzaktan kamçı patlatıp
arabalar kat olaylar
çuvurtıp kelip toktaylar
parlay katranlı atların kamıtları
köpirgen avuzlu atlar
birbirsini körüp kişniyler
auzluklarını tişliyler atlar
arabadan atlap tüşüp
kızlar aytalar külüşüp
‘şükür cettik avdarılmay
bir korktum bilsencanım ay’
canı kelgenlerine emen
‘karşı köyden kimler eken
barm eken tanış bilgenler
dep sarar erten kelgenler…
erkez tanışıp hısım karay
internetten tuzlacik kayarde diye soray
taba kısım akrabasın,
anda tartar arabasını
garada desen ertenden
beri köyden erbir trenden
kasabalılar kuyula
tuzlacik ekeni tuyula
nogay soyları ele
otomobil tutup el kele
köyli atman kopaysa
oda banı bile aysa!
kuşluk vaktında tav toldı
erkez yerin tabıp buldı
tuzlacik deresinin gölgesinde
bir sorgun bölgesi
pitken sonra körüşmeler
koş keldi kol öpişmeler
çaşlar gezmeye keteler
kartlar kalıp siyreteler
bala saga desen ep şay
uyken bayram günü yaşay
cuvurşalar aynaşalar
kımırs kaday kaynaşalar
şatal kulak bekde yeşerdi
en güzel kılımı serdi
şeşeklerde közin aşa
tuzlacik köyünün pancarını kören ankaradan şaşıra.
yazan: tuzlacik köyünden CEVAT ÇETİNTÜRK ‘ÜN oglu SİNAN ÇETİNTÜRK
Anay kızına ayta:
Şaytan üyí, canım kızım, mektep degen egerek,
Aslı canım, kız balaga okuw-yazuw ne kerek?
Kalemge kâtka yazık, bír köpten köp tögerek,
Özíde tap Akmescit’te, köyímízge bek erek.
Bo yıl şonda ketme kızım, anaycıgıñ cılatıp,
Binlermen para masrap etíp, babañnın cebín suwaltıp.
Otır üyde, kur keryañnı ketenlerıñ agartıp,
Aytkanımdan şıkma balam kalkka yüzüm kızartıp.
Saga baksan sen okuwnı uşatasın söretke,
Cimnastik diy, saglamlık diy, tırmaşasın terekke.
Vazgeş balam, küníñní coytma bo kereksíz tílekke,
Bízler sení nışanladık bek zengín bír erekke.
Üstüñdekí kiygen urbañ bír marışke kaptanı,
Söret yasap keşíresín aynı yılnı aptanı.
(H)ak Tanrım! bızıldı da kızlarımız erímíz,
Yarın akret küní yoktır, bízím catar cerímíz.
Kız anasına cewap bere:
Ah… yesírlík devrínín kul kurbanı anayım,
Seníñ íşín cennemde otlarga men canayım.
Yanlışasız, aldanasız, kucır laplar aytasız,
Zemanení anlamaysız yüz yıl artka kaytasız.
Bezdíresíz sízler mení şo nışanlauw sözímen,
Menlígímní satacaksız üş beş nagış bezímen.
Eş bíríñíz karamaysız maga süygí közímen,
Ketme kızım deb aytasız aslı kímnıñ yüzímen?
Men ketermen ayt babamga, pötígím yok o alsın,
Bonday eskí bílgílerní cıyıp cebíne salsın.
Zemanení babam endí anlamalı bílmelí,
Síz anaylar nafle agızgan köz yaşların sílmelí.
Bílesíz mí anay, bíz ne künnerde yaşaymız,
Aksız yerge kul etíle, nafle kötek aşaymız.
Curtımıznıñ ötmegínden el ecnebí tok bola,
Bízlerdekí cígítlíkler bír sebepsíz cok bola.
Ömürímníñ son künneşík okıycakman anayım,
Men ketenní mektebímde tokıycakman anayım.
Bolsa mením nışan toyım mektep íşínde bolsın,
Bo turışım, gür genşlígím, bílgí ogrında solsın.
Okuw üşín beş kıtanı cayaw cürüp şıgarman,
Cayíllíkní, aksızlıknı temelínden cıgarman.
Anayşıgım okımaga ketecekmen ketecek,
Bo Kırım’nı bír top şeşek etecekmen etecek.
Yazgan: Hamdi Giray(bay) 1901-1930