TUVARÇININ AQILLI QIZI
İNEK ÇOBANININ AKILLI KIZI
Bir vaqıtta padişanın biri xalqtan qattıdan da qattı, küçlüden de küçlü, tatlıdan da tatlı nedir? -dep soray.
Padişa bu suallerge doğru cevap bergen adam- ğa büyük basış aday.
Padişanın vezzirlerinden biri: -Demir er şeyden qattıdır, padişam, arslan er keşten küçlüdir, şeker er şeyden tatlıdır,- dey.
Bu vezirden başqa padişağa pek çoq adamlar daa kelip, suallerge özlerince cevap bereler. Lâkin padişa kimsenin aytqanına qanmay. Bu xaber endi aman – aman er keşke cayray. Uzaq köylernin bi-rinde yaşağan bir tuvarçı da padişanın bu sualini eşite ve kelip öz qorantasına ayta. O tuvarçının on altı -on yedi yaşlarında dülber bir qızı bar eken. Bu qız padişanın sualini eşitkeninen, babasına:
-Babam, men bu suallerge cevap bereyim, lâkin siz padişağa barıp aytqanda, padişa ‘bum kimden ögrendin?’-dep sorasa, menim aytqanımnı aytmanız, özüm tüşünip taptım, dersiniz,- dey.
Babası
-Ya padişa qabul etermi, qızım?- değende, qızı: – Qabul eter, tek siz menim aytqammm ayt-mazsınız, – dey.
Tuvarcı, qızının ay tqanma razı olıp:
Aydı, ay t baqayım, – dey.
Qızcevaplarınıaytıpbaşlay:
-Dünyada küçlüden küçlü yeldir, qattıdan qattı atnın tuyağıdır, tatlıdan da tatlı tildir.
Babası bularnı öğrenip, padişağa kete. İzin alıp, oran uzurına kire de:
– Padişam, emir etseniz sizin, suallerinizge cevap berir edim, -dey.
Padişa:
Qana, ay t tuvarçı – dep razılıq emirini bere.
Padişam, dünyada küçlüden küçlü – yeldir, qat-tıdan qattı -atnm tuyağıdır, tatlıdan da tatlı -tildir,-dey.
Padişa bu cevaplarğa qanaatlenip tuvarçıdan:
-Bu cevaplarnı sana kim öğretti, sen olarnı qay-dan öğrendin? – dep soray.
Tuvarcı özü bilgenini, özü tüşünip tapqanını, iç bir kimsenin ogretmegenini ayta. Amma, padişa, ‘eğer sen doğrusmı aytsan, sana altın bağışlarım’ -dey. Qart, padişanm zorlağanma dayanamayıp, işnifî doğrusmı aytmağa qarar bere.
-Doğrusmı aytsam, bura mana qızım ayttı,-dey.
Padişa tuvarçığa bir torba altın bere de, qızmı ketirmesini emir ete. Tuvarcı evine qaytıp, qızma padişanın emirini bildire. Amma qızı ketmege razı olmay.
Tuvarcı padişağa barıp, qızınıft kelmek is-temegenini ayta. Padişa qızğa vezirini yollay. Oran maqsadı şu aqıllı qıznı özüne qadm etip almaq eken.
Vezir tuvarçınıfi evine kelgen sofi, qızğa:
-Qızım, padişa seni özüne qadınîıqqa almaq istey, sen pek baxtiyar olacaqsın, böyle bir baxıt kimnin eline keçer. Sen padişağa barmaq kereksin. Padişağa red etmek olmaz, sen iç bir seksiz bu işke razı olursın, dey.
Qız:
– Yaxşı, lâkin menim padişadan isteklerim bar. Eğer padişa olarnı yerine ketirse, men ona barmağa razılıq beririm, – dey,
Vezir:
-Ne kibi isteklerin bar, qızım? – dey.
Qız:
-Padişağa barsanız, ay tınız, o mana: Onbeş bala, yigirmi civan, otuz deli, qırq aqılh, elli qoyun, altmış tayaq, yetmiş tavuq, seksen sığır, doqsan papiy, yüz yımırta bersin. Mına menim padişadan isteklerim bulardır, – dey.
Vezir:
-Ey qızım, bura yerine ketirmesi ne ya? – dep, şu yerden çıqıp kete. Padişağa barıp, qıznm isteklerini ayta. Padişa isteklernifi manasını anlay. O, tu-varçınıfi qızına açuvlana, vezirge iç bir cevap ber-mey. Vezir, padişa yanından ayrılğan son, pa-dişanm emiri olur, – dep beklep tura, amma padişa iç bir cevap bermey. Vezir buna raatsızlanıp, bir daa padişağa bara.
-Padişam, siz bu şeylernin çaresini tapmaysmızmı yoqsa? O, bir qıyın şey değil de, men bum öz boynuma alayım, – dey.
Padişa buna qarşı:
-Sen asıl da bu laflarnın manasını anlaysmmı?-dep vezirine açuvlana.
Vezir:
-Bu laflarnın manası öyle ağır değil de, galiba, padişam, – dey.
Padişa:
-Sen otur da, dinle, anlarsın, – dey,
Vezir oturıp padişam difiley.
Padişa:
-On beş bala değeni -on beşte bala edin de-mektir. Yigirmi civan degeni”yigirmide civan edin, otuz deli değeni -otuzda deliqanlı edin; qırq aqıllı değeni -qırqta aqılbaliğ oldıfi; elli qoyun değeni -ellide qoydaym yuvaşlandıfi; altmış tayaq degeni-altmışta tayaqnı eline aldın; yetmiş tavuq değeni -yetmişte tavuq qadar taqatin olacaq; seksen sığır de-ğeni – seksende sığır kibi matüvleşeceksin; doqsan papiy değeni – doqsanda papiydaym kepek aşay-caqsıfi; yüz yımırta değeni de – yüzge kirgende yı-mırta kibi tez ğayıp olacaqsın demektir. İşte, o, mana kelmek bisinmey – dey.
Padişa bu sözlerni aytqam kibi bir daa qaşlarını sıta ve vezirine Eıtap etip:
-Kördüfimi bu ne qadar aşalav, işte, qabaqbaş, sen şimdi bu sözlernifi manasını afiladınmı? Safla bu sözlernin manasını çoqtan afilamaq kerek edi. Sen olarnm manalarını afilap, o qıznm cezasını şu saat bermek kerek edin! Men bu sözlerge artıq çıdap olamayım, bar şu qıznı alıp kel! Men onıfi cezasını özüm bereyim,-dep, qıznı zornen ketirmekni ve-zirine emir ete..