TURNA BABAY
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken, bir köyde bir fuqare aqay bar eken. Bu aqayda da iç de bala-çağa olmağan. O, özünifi ömür arqadaşı, Gülsüm yengenen beraber biraz tan saçıp, ondan alğan bereketinen taqan – tuqan keçine eken.
Bir yılı avalar pek yağmurlı keçe. Bu qart tarım vaqıtında saçıp olamay. ‘Keç olsun, Eayırlısı olsun’, dep Gülsüm yengenen çölge çıqa. Az-çoq yerni tir-malap, bir qaytım boyu yerge tan saça, amma tanlar keç çıqa, em de keç pise. Qart tarılarnı, onm ta keçki küzge qalmaması içün çiyley, qol çalgmen çala. Gül-süm yenge de onın artından curip, basım yasay. Bir qaç kün içinde olar orıp bitireler. Tanlar biraz ba-sımda yatsın dep, olarnı izanda tutalar, lâkin endi sıcaq memleketlerge qaytar künleri yaqmlaşqan tur-nalar kele de, bu qartnın tarılannı aşay da kete eken-ler. Qart bu işke iç bir çare tapıp olamay.
Künlerden bir kün qart bu turnalarğa pek açuv-lana, basım yanma bara da, pısıp, beklep yata. Bu
arada bir qart turna uçıp kele, basımğa qona. Pek açıqqan olsa kerek, qartm körmey. Tez-tez tarılarnı asap başlay. Şay der ekeç, qart bu turnanın ayağına yapışıp:
-Başqasınm emeginen asralğan tarım aşama, vazgeç, – dey. Bu turna da turnalarnın en qartı eken, em de dünya körgenlerden biri eken. Onıfi içün de, ona turnalar -“urnababay” dey ekenler. Turna babay qartqa yavaş aylana da:
-Aytqanıfi pek doğru, qartım, men bu tarılarnı ya saibi yoq, ya da bir de bir baynm çölde qalğan ta-nsıdır zan ete edim, çünki tarılarnın çölden cıyıp aluv ve köterilüv vaqıtı çoqtan keçti. Bizim de qışhq qaytar vaqıtımız keldi. Onın içün bum asap, yolğa çıqacaq oldım. Menim aşağanımnen baymn çölde qalğan tansı bitmez belledim, – dey.
Qart:
-Aytqanm pek doğru, amma Turna babay, bu tanlar baynın değil de, menimkidir. Sen üç ayğa ye-tecek botqalıq tanırının bir aylığını aşadın, men bu qışm endi ne asap keçirir ekenim? Bu yaramadı da! Seni soymasam olmaz, dep söz qaytara.
Turna babay:
-Qartım, sen meni soyma, men senin birden -bir keregine yararman, – dey.
Qart:
-Senin kibi qart turnadan kelgen yardım ne ola-caq ya? – dep turnam soyacaq ola. Turna babay yal-vara-yalvara, özünin sağ qaldırılmasım rica ete.
Qart tüşünip baqa, öz memleketine ke-teyatqanda özü kibi bir qartnı öldürmekten ne çı-qacaq, oran da balası-çağası bardır dep, Turna ba-baynı cibere.
Turna babay quvana-quvana uçıp kete. Yerden köterilip, qanatını silkken vaqıtta:
-Sağ ol, qartım, men de senin bir keregine ya-rarman, menim memleketim sıcaq memleket, anda kelsen, meni taparsın, sizde endi suvuq başlay, dey de, uçıp kete. Qart, Turna babaydan qalğan tarılarnı belindeki oravlı tartuv sıcımmen sıqıp bağlay da, doğru evine alıp kele. Er vaqıttaqi kibi, körgen ve eşitkenlerini öz qadınma ayta.
Qadını:
-Aydı şura, bir qart turnanın aşağanından qal-ğanı bizge de olur, ne yapayıq, körecegimiz şudır da, – dep cevap bere. Qartlar tarılarnı toqmaqnen toqmaqlap bastıralar. Bundan son qart özü yapqan qol degirmeninen bu tarılarnı tüy etip tarta. Qıta-qıta aqşam da tüy şorba, saba da tüy şorba pişereler. Qattı kış ortasında olarnm tüyleri bir tamam bite. Ne yapacaqlarını bilmeyler. Şu arada qartmn aqı-lına Turna babaynm aytqanlan tüşe ve öz-özüne:
-Aydı, şu Turna babayğa barayım, qış olsa da, belki bir yardımı tiyer, – dey.
Oart, künlerden bir kün qadmmen sağ-lıqlaşıp’Turna babaynı qidırmağa kete.
Sıcaq bir memleketke kele. Turna babaynı so-raştırıp başlay. Ona Turna babaynın turaq yerini köstereler. Turna babay qartnı körgeninen tanıy, om öz yuvasına alıp kele, musafir ete. Aşata, içire, yolda yorulğan qart esini başına cıya. Ne içün kelgenini Turna babayğa anlata.
Turnababay:
-Pek yahşi, biz o işni yaparınız, sizin kibi qart-larnı ölümden qurtarırmız, – dey. Şu yerde çıqarıp ona bir boş qona bere. -Mına şu qonanı ortağa çi-qarıp: “Azır ol, sofram” – desen, “sofra aşqa tolar da qalır,” dey.
Qart sevine-sevine qonanı ala, lâkin yor-gunlıgım biraz savuşsın dep, Turna babaynın yu-vasında qona. Turna babaynıfi balaları şu gecesi qartnın qonasmı avuştırıp, onın yerine adiy bir qona qoyalar. Ertesi künü qart qonanı alıp evine qayta. Evine kelgen sofi qonanı ortağa çıqarıp: – Azır ol, sofram! – dey, amma sofra olğani kibi boş qala. Qart kene de aç qala. İç bir çare tapamay. “Meseleni Turna babayğa anlatayım, senin aytqanın yalan çıqtı”, – deyim dep, qonanı arqasma ala da, kene de -yolğa çıqa.
Turna babayğa bara da:
-Bu senin mana bergen qonan menim evime kelgpn son, merafetini kösteramadı. Oran üstünde aş değil, çibin bile peyda olmadı, – dey.
Turna babay çoq tüşünip oturmay:
-Öyle ise, mına sana bir eşek bereyim, bu eşek aqsırdımı, oran burnundan altın tökülir, – dey.
Qart bu eşekni cetip, köyüne qayta. Yolda yo-rulıp, bir quyunıfi yanında toqtay, eşeğini suvara. Bundan son,ozü oturıp yal ete. Bu vaqıtta balalar kele de eşeknin burununa tayaq soqıp, eşekni aq-sırtalar. Eşek aqsırğanda, onınburunundan altn tö-küle başlay. Balalar aman altmlarnı ala da qaçalar. Qart bunı duymay qala. O yal etip, ayaq üstüne tur-ğan son, eşeğini cetip, yolum bu devam ete. Evine kele, amma eşek aqsırmay, aqsırsa da, burunından altın tökülmey. Qart açuvlana: ‘Bu Turna babay-bizni amma da aldattı3, – dep eşekni Turna babayğa qaytarıp bere. Turna babay işnin aslını anlap:
– Men sana eki tokmaq bereyim de, seni bütün belâlardan qurtarayim, dey de, yuvasından çı-qarıp, eki toqmaq bere.
-Sen ne de yaptırmaq istesen, şu toqmaqlarnı yalarsın, olar senin bütün işte olğan eksiklerinni ye-rine ketirirler, – dey.
Qart bu toqmaqlarnı alıp evine qayta. Toq-maqlarnıyalay.
-Mana yetmiş eki türlü aş azıdanız! – dep emir ete. Şu arada aşlar azırlana, apaymen aşap-içeler. Son qart toqmaqlarnı bir daa yalay:
-Aydı, bar, yüz desâtine yerni avdarıfhz, anda da tarılarnı saçınız! – dey. Toqmaqlar barıp bu işni deyapalar.
Şu yılı qartlarnm tanları pek bol ola. Turna ba-baynın memleketi pek sıcaq olğanından sebep, anda iç de tan olmay eken. Omfi içün Turna babay bütün turnalarnı alıp kele de, qartnın tanlarına tüşüre aşaylar. Qart da, turnalar da bu bol bereketke ona öse de qalalar.