Tılsımlı Eşek
Kırım Tatar Halk Efsaneleri
Bu çoq yıllar evelsi olıp keçken bir vaqiadır. Az bir vaqit içinde Cenap Allahnıñ emirinen yavurlar-nıñ topları özlerine doğru ata başlağanda – İslyamğa inanğanlar, hain , hiylekyar Cenevizlerni Qı-rımnıñ yalı boylarından haydap, Bosforda begişken soñ olğan iştir. İşte o zamanlarda Kefe şehiri-niñ civarında haydavcı Osman Çoraqurtiy namında fuqare bir adam yaşay edi. Bundan tamam altı yıl evelsi o, saqal yiberip, bu kunden soñ hiç kimsenen qavğa-dava etmeyecegine , içki degen şey-gi ağızına almaycağına ant-yemin etti. Endi tamam altı yıldır o, Allahnıñ hiçbir kununi qaçırmay her kun beş kere abdest alıp namaz qıla, mollanıñ hiçbir buyruğunu yere tüşürmeyip tıpqı- tıpqına eda ete. Buña baqmadan, Allah onıñ dualarına hiç qulak asmadı. Mollanıñ tevsiyesinen Osman Oraza aynıñ sonki qünlerinde şu sözlernen yekunley edi: “Ya Rabbim maña baylıq-zenginlik ber, men cat-ecnebilerge ırqatlık etmekten bezdim-usandım…” Oraza aynıñ soñ kunleri edi. Osman tü-şünde Muhammet aleyhi selemni kordi. Peygamber oña : ” Men saña baylık berip olamam, çünki seniñ başına omüriñnıñ soñuna qadar fuqarelikte yaşamaq yazılğan. Sen addiy bir kişisiñ , saña ne qadar baylık berseler, episi bir sen onı töker saçarsıñ , bitirisiñ…. Osmannıñ Peygambere canı ağırdı ; abdest aluvdan vazgeçti, namaz qıluvnı da terk etti, mollanıñ ogütlerni diñlemedi. O baylıq ve zenginlikni şaytandan istemege başladı. Şaytan Osmanñı çoq bekletmedi ve şu gecesi oña, Osman cehennemge ketmege razı bolsa oña baylıq berecegeni ayttı.

-Yarın sabah – dedi şaytan, – seniñ yolqapuña yahşıdan – yahşı bir abissin eşegi bağlanır. Bu eşekni sen Kefe mal bazarında satarsıñ, saña on altın lira berirler. Aynı şu fiyatnı sen Bahçesaray ve Aqmescit bazarlarından alırsın. Lyakiñ, muqayt ol, eşekñi satkanda, her sefer onıñ cürgeniñi özüñe alıp qal, çünki eşek her keresinde sañqaytıp kelir. Böyle baht Osmanñı oyle heyecanlandırdı ki, onıñ başı aylandı, zornen sabahnı taptı. Tañ qorozları çağırıp yetiştirmediler. Osman yolqapuğa çapıp çıqtı. Baqsa ne korsın, dülber mazallı beyaz bir eşek çılbırnen qazıqqa bağlı tura ve sabırsız-lıqneñ, og ayaqlarıneñ yerni tırnay edi. Bir- eki daqqa keçer keçmez, Osman özüniñ eşeginen sa-bah namazından çıqqan molla ve qartlarnıñ yanlarından quş kibi uçup ketti.

-Bizim Osman o qadar qayda aşıqa eken ? – dep qartlar biri-birinden soradılar. Bu sualge molla cevap berdi.

-Adam minareden yıqılğanda ondan hiç kimse qayda aşıqasıñ dep soramay…

Osman Kefeniñ mal bazarına aşıqa edi. O eşegini on lirağa sattı. Lyakin on kunden soñ eşek Os-manağa qaytıp keldi. O ekinci sefer eşekni Bahçasarayda sattı. On kunden soñ eşek kene qaytıp keldi. Uçünci kere Aqmescitte sattı.Eşek tekrar saibine qaytıp qeldi.

Çoqqa barmadan, aslında cin olğan Osmannıñ eşegi şaytannıñ şeerine oğrap qocaman bir ço-yun savutga qapalıp qoyuldı. Boyleliknen tılsımlı eşek qozden qayıp olıp qetti. Cugen şu yerde ya-nıp kul oldı. Doğru yoldantaypınğan Osman, faqır- tilenci halına qelip, tezden olüp ketti. O ale daa çekişe, ale daa qatran tolu qazanda qaynay, suvsızlıqtan qıynala. Eşekniñ yoq olıp qetkenini oz kozinen korgen Hayrettin Paşa , az qaldı ozü de ğayıp olayazdı. Bu iş mına olıp çıqtı. Arslan kibi batır ve qorqu nedir bilmez, tilki ayneci ve hiylekyar, qaşqırdan da ziyade açköz ve nefishor Hay-reddin, Sultan tarafından Qırımnıñ paşası olarak tayinlenğeñ soñ efeni ozüniñ malı olarak qaldırdı. Kefede hiçbir kafir qalmagan edi ; olar ya qaçıp yetiştirgenler, ya da uruşlarda esir tüşkenler, ya da uruşlarda helyak olğanlar, olardan yalñız bir ayneci Ceneviz tüccarı Galera baylığınıñ bir qısmını saqlap, şeherde qalğan edi. Galera her vaqıt Hayretdin paşağa oz vaqıtında bağışlar bermekni unutmay edi. Bu işni o ozine bir qanun olaraq qabul etip aldı ki ” yuksek mımber sahıpleri, – der edi o, – tıpqı saat qibidirler, eger olarnı vaqıtında qurmasañ, olar yañlış yurmege başlaylar”. lHayretdin Paşa olaraq Kefede hüküm sürgeni-ne tamam yedi yıl toldı tegende, Galera Kefe ba-zarından Osman Qurtiy oğlundan eşekni aldı ve Hayreddinge bağışladı. Paşa bahşışnı pek be-gendi. Hayretdin Paşa her Allahnıñ kunü ekindi namazından soñ egerlengen dülber aq eşekniñ ustüne minip, kunnıñ qavuşganını seyir etmege ve yalıda neler olıp keçkenini kormege seve edi. Lyakin eşek yañı saibine Hayretdinge kelgenine doquz kun olğanda yolda keteyatganda şadır-vanğa doğru burulup başladı. Hayretdin Paşa belledi ki, ırğat bugün eşekni suvarmağa unut-qan. Bunuñ içün o çubuqnan cezalanmağa lya-yıq.

Eşek etrafı mermer taşınen qoralanğan ve oña pekitilgen tüfek uluğından suv aqıp turğan tıynaqqa yanaştı. Eşek qolaylıqnen Paşanıñ tü-binden sıptırılıp bir ande tüfekniñ uluğında yoq olıp qetti. Bu vaqıanı oz közinen korgen Paşa hayretle qalıp, delice bağırmağa başladı :

– Cemaat ! Bir daqiqa içinde menim eşegim çeşmeniñ uluğına qirip qetti !

Şu yerde toplanğan halq şadırvanğa baqıp, bir qaç kere Paşanıñ aytganlarını eşitken soñ, bir-den, ” Paşamız aqıldan tayğan!” dep çuvul-daştılar. Hayreddin Paşanı İstanbulda deliler hastahanesine yerleştirdiler. Hastahaneniñ baş ekimi qabul etip, onu ayrı odağa yerleştirdi ve bu haneniñ hadimine şoyle buyruq berdi, hastanı her kun uzuruna çağırıp sora: eşek qayda yok olıp ketti ve eğer Hayreddin kene baştaşı kebi suv aqqan uluqqa kirip ketti dese, onıñ tabanla-rına qızılçıq tayağınen onar kere urmaqnı bu-yurdı. Bundan soñ aqılı başına qaytıp kelir,- dedi ekim.

Ertesi qunü odasınıñ hadimi başta paşanıñ sağlığı aqqında, bundan soñ eşek aqqında so-radı. Paşa , işni olıp keçkeni kibi, aytgan soñ, ta-banlarına onar çubuk uruldı. Aqşam nevbetçi hadim aynı şu sualnen müracaat etti. ” Paşa efendi, eşek qayda ? – Men sizge ayttım da, o çeşmeniñ uluğında . Hayrettin Paşa qızılçıq ta-yağınen daa on darbe qazandı. Hadim on darbe qazandı. Hadim on kere daa soradı, on kere daa Paşa eşek aqqında haqqatnı ayttı. Daa yuzelli qızılçıq tayağı darbesini aşadı onıñ tabanları .Ahır soñu, eşeknniñ suv aqqan uluqqa kirip qet-kenini inkyar etmeyince onı uracaqlarına aqlı lyetti. Bundan soñ doğuzuncu kunü sabah ha-dim kene şu suallernen hastağa muracaat et-kende , Paşa beklenilmegen cevap berdi.

-Men bilmeymen.

-Nasıl bilmeysin ? Ya sen eşek şadırvannıñ uluğına kirip ketti dediñ de.

-Diñle , metiy kibi qalınlıqta olğan eşek tüfek olığına sığarmı ? Hastahaneniñ hadimi çapıp baş ekime haber etti ki , Paşa tüzeldi. Tedaviylev usulı acayip netice berdi .

Baş ekim keldi ve hastağa aynen şu sualni berdi. Hayreddin Efendi, balaban eşekniñ tüfek uluğına sığmaycağını isbatlap başladı. Ekim Efendi , Paşanıñ tamamınen tedaviylengenini tanıdı. Bundan soñ Sultan kene Qırımda ki vazi-fesini qaytarıp berdi. Hiylekyar Galera qaçıp yoq oldı. Aqşamlarnıñ birinde Hayreddin Paşa Kefe-deki eviniñ sofasında kal yan çekip, oğursız şa-dırvanga koz taşladı. Apansızdan çeşmeniñ ulı-ğından çıqaraq, eşek oña baqıp uzun qulaqını salladı.

– Ah, seni arsız,sen anda oturasıñ amma bunı aytmaq mumkün degil,- dep fısıldadı Hayretdin Paşa.

Yayına azırlayan:Qıdır oca İLYAS

Kırım’ın Qarasuvbazar şeherinde neşir etilgen VATAN HADİMİ gazetesinden alıngandır.
kalgay dergisinden alıngandır