4 Nisan, 2025
0 Comments
1 category
| Bir ikâye : İndemez Celil |
| Bekir Sıtkı ÇOBANZADE |
| Celil agay, orta boylu, keñ cavrunlı, qara mıyıqlı, qara kozlü, gur saçlı, beyaz tenli, ince murunlu bir kişi edi. Aqşam, saba, ocaq başında, apaqayı Zibide abay açar avuzun, yumar kozün, qomşulardan, bala-lardan, koyniñ cetişken qızlarından, caşlardan aytmağan, tökmegen şiy taşlamaz edi. Soñundan aylan-dırıp Celil aqayğa: �Añladıñmı, bizniñ Saledin qart qızınıñ toyın yasağan soñ acılıqqa ketecekken, eşit-tiñ mi?� dese, Celil �E,e!� eter turup çalğısını alıp, oraqqa keter edi. Bizniñ qalqqa tek añlaşılmağan kişi bolsın. Şu saat qırq türlü tilmaç tabılır. Irğatlar: �Cellaqaynı korüñ, qopaya, onıñ laf etmegeni� men alayıñızdan ziyade orman çalaman, men sizdiy çaşçıqlarman lafqa kirişmem, demek bola. Bunday murunlı kişi kim korgen? O, bir colaq çalğanğa qadar biz alay çölni çalıp pitirirmiz.� der ediler. Biraz daa oquğanlar, mualimler:: � Cellâqaynı bekçiler, polisler kozden qaçırmay-lar, aytsa palitsağa tiydirib aytaca, aytmağanı taa aruv, Cellagay siyasetçi kişi. Tolstoynı da ayttırmay-lar, diy. Tolstoy yaza. Cellagay da yazmağa bilse! Öğretmen okulara kirmeli edi. Ah, yazıq, bizniñ bun-day munevver kişilerimiz grammatika, edebiyat bilmiyler, gazet oqumaylar,� deb ayanır, acınır ediler. Apaqaylar deseñ: �Ana, qara sevda, koresiñmi! Qara sevda yanğız bolsa qara mışıqman söyleşir eken! Kişi korse tınar, sesin çıqarmaz. Başı töbende, şay cürerdi. Töf töf! Birisine aşıgtır. Zavallı Zibideniñ bir şiyden haberi yoq�, der, soñ kimge aşıq bolğanını qıdırır qıdırır, tabalmaz ediler. Kitap açqanlar, fal qa-rağanlar. �Salâ saqtında sögülgen bolmalıdır, qırq azizge, erenlerge alıp ketmeli, çirkef suvuman afsunlamalı, cılan etimen ırım etmeli, musqa almalı,� der ediler Cellaqay, ne siyasetçi, ne de qara sevda edi. O, obirlerinden, daa ziyade Qırımlı, eski Qırımlı edi. Qırımlınıñ qayğısı, canı sıqılmaz. Kunleriniñ faydasız korünmesi onu ziyade tuta, daa ziyade sıqa edi. Mesela, oğa bunday hucur, hasta qaray ediler. Batu, Cenğiz, Temur yad korüngen kişilerge, el-bet, Cellaqay’dı yad edi. Bir de iç deòişmegen bir cırı bar edi, avuzunıñ bir yağından da bu cırnıñ ke-sik,boğuq sesi eşitilir edi. Cellqaynıñ er şiyni hucur dep, qarağanlar bu cırğa da bek qulaq bergen ediler. Lakin iç kimse, qarılar bile, ne bolğanını ayırt etalmağan ediler. Ne başı bar, ne de soñu. Cellaqay, kuz, baar kuneşleri qar urbasını yaqqan vaqıtlarda uyünıñ aldındağı tapçanğa oturır, çubu-ğu avzunda saatlerce mırıldanır, ıñırdanır edi. Qırımnıñ buyük bir şeerinde çıqqan bir Urus yıllıq qazeti: �Tatarlarnıñ tembel yaşava � dep uzun bir maqale çıqarğan ve bu maqalede tobesi qamiş ortüli, pence-resi kâğıtlı Tatar uyçikleri, bir betinde de uyniñ aldında oturıp dalğan dalğan çubuğun içken bir tatar apa-yı �Celil aqay� bar edi. Bu maqale, Qırımda iç bir Tatarnıñ qoluna tüşmedi, kimse de kormedi. Zaten de Qırımlılarçün ya-zılmağan edi. �Celil aqaylarnıñ� bunday partietleri, adları gazetelerge kitaplarğa kirgen sayın bahtları, ömürleri, aqçaları azala, kunleri qara edi. 1914- ke qadar Cellaqaynıñ çubuğu bunday etib tütedi. 1914 te �tehvis� degen bir cañı laf çıqtı, bir de şindige qadar iç korülmegen buyük bir cenk, dünya soğuşu. Cellaqaynıñ koyine kelgen haberlerde qaralğanda� alay devletlerniñ bir- birilerine tüşkeni içün� diy. Kokte uçgan şiylernen sağuşalıcak eken. �Nemseler cerni, Fransız koknı, İngiliz deñizni, Urus alayını istiy eken� demide, mazinni tabıp şu � Terciman� nı oqutmağa vaqıt qalmay �mabilizatsiya�, �davay !� dep koyge cetişip keldi. Başta ihtiyatlarnı çağırdılar. Cellaqay sarı bilet edi. Barıp muhtar-dan sarı biletlerniñ çağırılğanını añnadılar. Bir künde sarı biletni qıdırmaq kelek boldu. Beş yıldan berli kimseniñ arağanı tarağanı coq edi. Zibide otken kuzde uy çıkarğanda nalog kağıtlarımen beraber bir yerge salğan edi. Qıdırdılar, qıdırdılar! Eñ soñu, tozlu raflardan birisiniñ artından sarı bilet tabıldı. Muhtarnıñ uyine kettiler, yazıcı, Urusça �Suarlıç, seniñ adıñ tünevin oqundı, bugun ke-lesiñ kollarıñ sallay sallay. Men şaltay maltay añlamaz, ceza yazacaqman �, dep çığışsa da muhtar tilmaçlıq etip �Balaçıq bar, apaqay bar… Alay cılay! �, dep Cellaqay da ayrıca tazirlep, cezadan qurtardı. Şu kunü arabalarğa minip, Aqmescitke keldiler. Zibide abay, kiçkene Abdurefiy cılay, arabalarnıñ artından koynıñ tışına, Totay Ana türbesine qadar çıktılar. Celil Aqaynıñ tonuq kozlerinde de bir qaç tamçı koz yaşı mandıradı. �Bir ayda cenk pitecek, diyler, misirlerni, aşlıqnı aruv qara,qonşu, yaqınğa ışanma, özün qara !�, dedi. Zibide abaynı ogütledi. Aqmescit istasionında başqa yaqlardan kelgen askerler, Qazaqlar. Çıfıtlar, Urumlarğa qoşuldılar. Qazaqlar turmay vodkalarını toturalar, Urumlar, Qaraimler Tatarlarğa açuvlana. Çıfıtlarda bular-nıñ arasında al ahval tekşirip, soraştırıp, cuvurıp cure ediler. Urus atiserleri, Celil aqaylarnıñ adlarını yazıp bir qaç kere sayıp kettiler. Olara kore bu vagonlar, duşman ateşini sendürmek, toplarnı toqtatmaq, çukurlarını toturmaq içen bir qaç vagon qan, kemik edi. Bir qaç istasion ketken soñ zabitlerden birevi vagonğa kirim bir daa koz kezdirgende Celil Aqaynıñ çubuğun korüp ustüne çekirdi. �Balvan ! Mında vagon içü insañ tolu. Bir qaza çıkaracaksıñ, taşla onı !� Urumlar ve diğerleri kulüştüler. Celil Aqay ozüne ne aytsalar, ne qadar bagırsalar indemez edi. Lakin çubuğuna ilişilse alay saç-ları tik turar edi. Birden- birge Celil Aqay, cerinden sıçrap, görevli aqaya �Sersem!�, dep bagırdı. Urumlar şu saat tilmaçlık yaptılar. Görevli açuvından qızıl turup kalıp Celil Aqaynıñ qolundañ tutıp vagondan iteklep tüşürmek istedi. Celil, qolunı sılkip qutarğan soñ ruhu gafil görevliye bir şamar yandırdı, zavallı şu saat vagonnıñ obir başına tüştü. Urumlar, Qaraimler, çıfıtlar er biri bir kereden qulaqlarnı cırtacaq qadar bağırıqlap Celil aqaynıñ ustüne keldiler, episi birden: � Ayvan, kopek !é diycek boldılar. Celil bularnıñ bir kırmızı moyunlısınıñ tabanlarnıñ ustüne avdırdı. İşniñ uzayacağı-nı korgen Çıfıtlar arağa kirdiler. Celilğe : � Qardaşım, bu ne ! Sen añnamağansıñ, saña yaman bir laf demediler de ! � dep, görevliyede :�Efendim, bu adam deli bir Tatardır, ne laftan añlar, ne terbiyeden ! � dep işni vagon içinde pitirdiler. Celilni adamlardan bir qaçı biraz añlap oz aralarında: � afferin Tatara ! � diye diyiştiler. Bu şamar, Celilniñ, eki aylığa cephege ketmesine sebep boldı. Onı Tatar bolüklerındeñ de ayırıp Sibir Qazaklarından bir tümenin içine salğan ediler. Cephede Qazaqlarnıñ başına : � Domuz eti aşamam, Qazaqday çogunmam !� dep kop iş açgan soñ Karpat tavlarına cetişti. Celil Aqay bir qaç ay içinde bir Avusturilyalınıñ başın büktü. Bu Avusturilyalılarnıñ , cenk daa uzamaz, diy edi. Bir yıl içinde bir qaç nişan aldı. Eñ soñunda eñ balaban nişan bolgan Aziz Georgiy nişanını da aldı. Bir qaç kiçkene qazete onıñ resminide çıkarttılar. Celil Aqay Qırımğa qaytanğa qadar nişanlarını Qarpat koylerinde tütünge deñişip pitirdi. Oz koyunde Celilniñ delikozlıgını eşitken ediler. Apaqaylar : �Celil endi koyge qaytsa, o qadar kişi oltürgen soñ apaqayına kun bermez, töbeler, � diy ediler. Bir kun Budapeşte’de bir Macar dostum: �Sizniñ yaqtan bir esirim bar, iç bir til bilmiy, tülber, meraqlı kişi, bir kunkelseñiz biraz laf eterdik. Kob çubuq içe, biraz tütün ketiriñiz ! � dedi. Bardım korüştik, salavatlaştıq, soraştıq, aytıştıq. Celil Aqay gene şu � İndemez Celil � edi. Çubuğunu uç ke-re savurğanda bir laf ayta edi. � Qırımdan qaber alasıñ mı? �, dep soradı. Men: Alamız, Celil Aqay, Qırımda qarışıqlıqlar bar, Tatarlar Hanlıq tiliyler eken. Qırımğa barsañız soğuşursıñızmı ? �, dedim. Celil Aqay: Soğuşup gene madalya alacaqmızmı ? Bizge cetti, endi siz soğuşuñız ! dedi. Madalya, nişan coq, soğuşsaq Qırımnı butün Qırımnı alacaqmız, Celil Aqay! Celil Aqay, çubuğunı savurmay bir parça tuşündü. Aysa soğuşırmız. Qırımnı alacaq bolsaq çubuğumnu bile taşlarım, qardaşım, dep bir de şaqıldadı. Belki yıllardan berli birinci kere şaqıldağan edi. Menim Celil Aqaynıñ sözüne buyük işançım bar. Celil Aqay söz bergen soñ Qırımnı yalancı tañman kerçekçi tañ arasında alırmız. 1920 yılı. KALGAY dergisinden alıntıdır |
Category: 2008