TUVĞAN TİLİM
Seni men Qırımda, Qazanda,Qubanda, taptım,
Cüregim qaynağan, taşqanda taptım…
Cet elde muğayıp, açınıp cürgende,
úmütim, hayalım şay tüşip çürgende,
Moynuna sarıldım dertimni aytıp,
Bir güzel sözünmen özüme qaytıp…
Cırların bolmasa, manen bolmasa,
“Curt” degen sözünmen cürek tolmasa,
Ah, nasıl cürermen ğurbet yaqlarda,
Tanışsınız, bilşsiz yat soqaqlarda?…
Bilmiymen Türükmi, Tatarmı adın,
Bek yaman tatlısın, Tanrıdan tadın,
Türük de,Nogayda, Tatar da senin sözlerin,
İkisi iki çift munlu közlerin…
Viyana ögünde, Qazan içinde
Barabar cırladıq Hindlerde, Çinde…
Anlasın bir seni, duşman da süyer,
Bir canıq sözünmen cüregi iyer…
İsteymen özünni her yaqta körmek,
Her yerde incinden destanlar örmek…
Quşlarga, qaşqırğa üyretsem seni,
Sen bolsan öksüznin könülden süygeni….
Camige, mihrapqa, sarayğa kirsen,
Denizler, çöllernin çetine ersen…
Seninmen düşmanğa yarlıqlar yazsam,
Qaruvlı sözünmen könlüni qazsam…
Qabrimde melekler sorğu sorasa,
Azrail tilimni bin kere torasa,
“Öz tuvğan tilimde ayt mağa!” dermen,
Öz tuvğan tilimde cırlap ölermen…
Gönlümni qağılar kemirip turğanda,
Halqımnı tınışsız yıldızı urğanda,
Tuvğan til, başqası aqlıma kelmiy,
Bir Büyük sırımsın duşmanlar bilmiy…
TEPREŞ VE SABAN TOYU
Hava aruv. Kok masmavi.
Köstengildın yeshil tavi
Bugun kop musafir bekliy.
Kelgenlerni bek aybetliy.
Pitmiy kelgenlernin arti…
Erkek-kadin, cashi-karti,
Alem cava, ta sabadan,
Er koyden, er kasabadan.
Atlari man calim satip,
Uzaqtan kamci patlatip,
Arabalar, katolaylar,
Cuvurtup kelip toqtaylar.
Parlay qatranli qamitlar.
Kopirgen avuzli atlar
Bir birsin korup kishniyler,
Avuzliklarin tishliyler.
Arabadan atlap tushup,
Kizlar aytalar kulushup:
– Shukur cettik avdarilmay!
– Ne korktum, bilsen, canim, ay!…
Cani kelgenlerni hemen,
Kaysi koyden, kimler eken,
Agınlı Şekerli,Mandıralı,kırıkkuyulu,Sidametli,karakura.Seker,abozluma
Bar m’eken tanish-bilgenler,
Dep, sara erte kelgenler.
Herkes tanish, qisim qaray:
Falan koy qayda, dep, soray.
Tabip qisim-aqrabasin
Onda tarta arabasin.
Garada desen, ertenden
Beri kelgen er-bir trenden
Qasabalilar quyula…
Tepresh ekeni tuyula.
Allegim soylari, hele,
Otomobil tutup kele.
Koyli ati man qopaysa,
O da boni bile, aysa.
* * *
Qushluq vaqtinda tav toldu.
Herkes yerin tabip boldu.
Her-bir tereknin kolgesi
Bir qorantanin bolgesi.
Pitken sonra korushmeler,
Hoshkeldi, qol obushmeler,
Cashlar gezmege keteler,
Qartlar qalip siyir eteler.
Bala-caga desen, hep shay,
Uyken bayram gunu yashay:
Cuvurshalar, oynashalar,
Qimirsqaday qaynashalar…
Yeshil tav taa bek yesherdi,
En aruv kilimin serdi.
Cecekler de kozun aca,
Bo qadar halq korup shasha.
Kiyimlerde turlu renkler
Ceceklerinkine denkler:
Alli, yeshilli m’istiysin?
Menevshe moru mi, diysin?
Sari, pembe, mavi, biyaz…
Epsin saymaga soz bek az.
Tilsimli ipekten, derler,
Onday ishlengen anterler.
Kostergen er qiz unerin,
Bosh gecirmegen gunlerin.
Ozleri, desen, shay dulber,
Sanke birer acqan guller!
Genish etekli qaftanlar,
Caltirawuk qilaptanlar,
Sirma telli bashortuler…
Canim, aynin on dortuler!
O qadar da shenlik bar ke,
Bir masal dunyasi sanke.
Kulumsiriy kokte Kunesh;
O da anlay: bugun Tepresh!
Cashlar salincaq quralar,
Qizlar, tizilship turalar.
“Aydi, endi sira menim!
Yetmiy mi, sho, beklegenim?”
Bashqalari top oynaylar,
Yorulmay, zevqqa toymaylar.
Bir talayi, desen, cinlay,
Eshitkenler toqtap tinlay.
Ana, bir de davul-zurna!
“Ciq ortaga, qarap turma!”
O, eki kere ayttirmay,
Ciqa, sirasin aldirtmay.
“Ama tartiliniz biraz!
Bo tar yerde oyun bolmaz!”
Alem tartila, iteshe;
Davul sesi qulaq teshe.
Ortada yer yasalgan man,
“Anadan oksuz qalganman”,
Dep bashlay o avur soyun,
Sonra kele cengil oyun.
Endi pitmiy o-n arqasi;
Cuvurup ciqa bashqasi,
Qollarin koteregoya…
Oynaylar bir, toya, toya.
Yetmish beshlik Umer aqay,
Yerinde raat turalmay.
Qart bolsa da, coshtu,
Barip cashlarga bash qoshtu.
Ayshe’ttay onu caqira,
“Alcidin mi?” dep baqira;
“Cash-cavqanin arasinda
Saga ne bar? Otur minda!”
Uyle vaqti bldu endi.
Alay halq ashqa belsendi.
Sofra bezleri cayila,
Tabaq-filcanlar sayila.
Cashlar oyundan biqmaylar,
Sofraga ec ashiqmaylar.
Onlarni taa kickeneler
Ketip caqira keleler.
Gun evelden azirlengen
Cip man tolu zembillerden
Ciqaralar apaqaylar
Mayli, mayli qalaqaylar.
Cantiq, kirde, sarburmalar,
Kobeteler, qavurmalar,
Qizargan tavuqlar.. bol, bol;
Ashap pitirecek sen bol!
Ashtan sonra qave de bar.
Tiryaki bolatan qartlar;
Etmiy bolmazlar adetin:
Birer qave, birer letin…
* * *
Kop qalmadi kun batmaga.
Alem bashladi qaytmaga,
Cashlar istemese bile.
Arabalar ep cegile.
Tamam shimdi qaytacaqta,
Savlik man qal aytacaqta,
Taa bek pitmiy tatli sozler,
Yashara birtaqim kozler.
Bar, ama, er shiynin sonu;
(Cashlar anlamaylar bunu)
Ister kop otur, ister az,
Maabetke toyum bolmaz.
Birbirsine qomshu koyler
Sira, sira tizileler.
Savlik aytip onga-solga,
Barabar ciqalar colga.
– Savlik man qal, Acikerim!
– Savlik man bar, can-cigerim!
– Endi gunlerimiz cetse,
Kelecekke, kismet etse!…
Ee, torem, kelecekke,
Belli bolmaz qac cecekke
Devlet qushu kelip qonar!
(Cavshilarnin ne ishi bar?)
Bugun ayri araba man
Kelgen qac qiz, qac deliqan,
Belki o zaman, kim bilir,
Bir araba aydap kelir!
SELAM AKAYLAR SİZGE ROMANYA’NIN ÜNLÜ TATAR YAZALARINDAN MERHUM İSMAİL ZİYADİN’DİN BIRŞİİRİNİ CİBEREMEN.SAWLUKMAN KALIN.
ASLAN POSTU KIYGEN EŞEK
Bilmem kaydan tapsa da, bir kun eşeknin biri,
Bir aslan potı kiyip, ayvanlarnın emiri
Kıyafetine kırgen, kırlarda cüre eken,
Dört bir yaknı ürkütüp, zewklene, küle eken,
Onı sayden bir aslan zanetkenler, bir anda
Tırmır bola ekenler, körünmeden meydanda.
Epiy sürgen eşenin bu kabaca oyını,
Coyulgan ortalıktan eşkisi em koyunu.
Kaşgır bolsun, it bolsun, colundan kaşa eken,
”Kaydan şıktı bu aslan?” dep erkez şaşa eken,
At bile tanımagan şo eski eşek dostın,
O da ürkken korgende matüvnün aslan postun!.
Şaytıp bizim avanak, at oynatıp cürgende,
Özün saydan bir aslan aynasında körgende,
Kele-kele rastkelgen, bir bayırnın üstünde,
Otlayatkan bir eşki ve koyun sürüsüne.
Koylar, eşkiler, itler onu korgende emen
Darmadagın bolganlar katecegin bilmeden.
Ama kişke bir uwlak, kucur birşiy denegen;
”Anay, aslan kuyrugu bonday bola mı?” degen
Oysa ne korgen dersiz bizim kişke uwlak?
Aslandın manlayından upuzun eki kulak
Türtüp şıkkan meydanga, salp sulp sallana eken;
Bunu denemegenler elbet aldana eken.
Anlagan son ayvanlar aslandın kım bolganın,
Bas etkenler tayaktı, şıgarganşık tobanın.
O kunden beri eşek kımseni aldatmagan,
Aslan postı bürünüp kahramanlık satmagan!
Ana dostım bo cerde sonuna cetti masal,
Lakin sen bu masaldı aklında tut ibret al!
Sende künnün birinde tapsan bir aslan postı,
Oga işanıp cürme, ürkütüp soynı dostnu.
Köp sürmez arka tayaw aldatmaca-yalanga,
Ne ekenin unutma ŞIGAR KULAK MEYDANGA…
MUHACİR CIRI
Ketecekmiz bo yerden davullı toyday,
Kalacak gönilimiz şaşırgan koyday.
Tögerek seti kamıştan, töbesi daldan,
Kimisi candan ayrılgan, kimisi maldan.
Bolgan bütün malın-mülkün satıp savganlar,
“Vapur keldi ketermiz” dep, portka cavganlar.
Şorbaca katsan tatımaz Dobrıca tuzı,
Kiminin kalgan anası, kiminin kızı,
Keldi duvuldap vapor, portka yanaştı,
Beklep turgan tuvgan-uruv, zuv-şuv cılaştı
Biz vaporga mingen son köpirdi deniz
Adımıznı unutınız, “macir” deniz.
Başından alsan tereknin yeşildir yaprağı,
Ah, tatlı (da) eken köyimnifi taşı toprağı,
Ah, anayım anayım ah babayım,
Asretlikke men katip dayanayım!
Suv boymda aşlanır süvüt terek,
Curtunda yaşap ölgen dünyada siyrek!
MINA SİZGE BİR ŞİİR 1930 LARDA ROMANYADA YAZILGAN;
ACILIKTAN KAYTKANDA BAY BIR NOGAY
ARAKATTA BEK YAMAN BIR DALGAGA UGRAY,
AVDARILA CÜREGİ, AYLANA BASI
TÜSE CERGE BURSAKDAY KOZÜN CASI.
BEK TARTISIP KUSKANDA ADAKLAR ADAY
DIY KIRK KOY SADAKA TEK KURAR MENİ KUDAY
AYTKAN SÖZÜM EŞ KAYTMAM ERMENDİRMEN
KAYRAT ÜŞÜN KURARMAN BİR CELTİRMEN
BİRDE TÜKAN AŞARMAN PEDAVA PIRIN
SAGA DEP AYTMAM ME
VLAM İŞİN SIRIN
SÜYGEN KULUN MOLLAGA CABAYIM BIR TON
ADAKLARIM ETMEZSEM KATSEN EN SON
ALLAH BEDENİM BASIM
CÜREŞIGIM, SABİYLERİM ELALİM ZÖREŞIGIM
NÜŞÜN ŞIKTIM MEN MATÜV ÖZ KÖYÜMDEN
KEŞKE ÖLÜM ŞIKSA EDİ CILLI ÜYÜMDEN
YAVAŞ YAVAŞ CEL TINA EKSİY DALGA
NOGAY KARİP KELE BIR ARUV ALGA
DİY TÜKAN PIRIN BOŞTUR ONUN MOLLAGA
NE ŞIGAR CARTI TONDAN AL BİR CARTI CELTİRMEN
DEGENİMDİY TİRMENŞİ TABILA KOYMAZ
TABILSA DA AZ ŞİYMEN KARNI TOYMAZ
AMAN ESEN KURTULUP BARSAM BİR KÜN
KIRK KOYDUN OTUZUN SAYMAK MÜMKÜN
OTUZ DİYMEN TİL TAYA ON DİYCEKMEN
YOK BEŞ KOYDUN BEŞİN KURBAN KESECEKMEN
YAVAŞ YAVAŞ ARAKAT CETE ŞETKE
NOGAY BAY TİGİP KÖZÜN İSKELE BETKE
DİY EY MEVLAM KURBANDIN BİREVÜ CETER
ETKEN KİŞİ KAYRATIN ŞAYTIP ETER.
ARAKAT= YELKENLİ GEMİ
SWLUKMAN KALIN