Ekleyen : Necdet ÖZEN

KIDIRLEZ

Canı canı cılınmağa baslagan künlerden birevi edi. Askanaga şığıp, üyerde as cemege baslaganımız taga birkaş kün bolgan edi. Anam man cengelerime karadım, bir telaşedeler.

– Ne boladı, bayram telaşesindiy cuvuruklaysınız, dedim. Anam:

– Yarın kıdırlez ya oga azirlenemiz, dedi.

O ara nenemde bizge aylanıp:

– Uzuv şuv etip basımdı avurttunuz, analarınızdın ayağına da şırmav bolasınız, ketip Tospa deresi betten, köküsburun cıyıp akeliniz. dedi.

Cuvuruklap ketip, canı şıkkan şimenlerdin arasından köküsburun cıydık, akelip anam alarga berdik. Ketekten, samanlıktan, tavuklardın kozlagan cerlerden cımırtka cıydık. Ocakta eki tencire bar edi, anam birevine akelgen köküsburunlardı, an birevine de sogan kabıkların kosup kaynattı, sora da işlerine bir köp cımırtkadı attı. Pisken son karadık, pembe bir de kökke boyalgan cımırtka pisti.

– Bunlardı kıdırlez künü ciyiksiniz, dediler.

Askanadın kasındakı peşte de maylı kalakay pisirdiler. Peştin küllerine kömüp kül kalakay da pisirdiler. Tava lokumday, cantıktay, kırda ciyiliyik şiylerden de yasadılar. Akşam bolup kas karargan sora köydün işinden şuvultular keldi. Sokakka şıgıp karasam; Salim babaydın şeşmesindin bolgan sokaktın ortasına balaban bir ot cakanlar, bizden üyken balalar ottun üstünden atlaydılar.

– Bu ne boladı, dedim.

İşlerinden birevi:

– Şamatlaymız, dedi.

Köydün tömen cağında, kızlar da ot cağıp üstünden atlapyatırlar.

Üyge barıp, biraz takta toban alıp keldim. Bizim orta şeşmege tuvra, menim akranım balalarman ot caktık, biz de ottun üstünden atladık. Üyge bargan son neneme:

– Şamatladık, dep ayttım.

O da,

– Apperim uluma, bular kıdırlez adetlerinden bazıları. Şimdi ketip köydeki üylerden cuvuklarımızdın azbarlarına kara. Üylerindin aldında topraktan şamırdan yasalgan birşiyler bar mı? dedi.

Barıp bazılarına karadık, üylerindin aldındakı sundurmadın kenarına, terezedin tübüne tobanman şamırdı karıstırıp birevi eki atman bir at arabası yasagan, kimisi üydüy birşiyler yasagan. Birevi de kiyevmen kelin yasagan. Ketip neneme görgenlerimdi ayttım. O da:

– Onlar bu keşe tilek tilegenler, üy yasagan soyu “aruv canı üyüm bolsun”, kelın-kiyev yasagan soyu “balam üylensin”, at araba yasagan soyu da “aruv atlarımman arabam bolsun” degendir, dep ayttı.

O keşe uyklap kalganman, erten tan atkan son kün tuvmay köydün kenarında bayırdan bir şın sesimen turdum. Üyden şıgıp, sestin kelgen yağına karasam; kızlar bayırga cıyılskanlar, köyge taman şın aytıpyatırlar. Bu da adetlerimizden birevi eken.

Erten ötmeğimizdi cegen sora bayramga ketkendiy canı kiyiyiklerimizdi kiydik, üydün kaklı da kiyindi. Tinevinki künden yasalgan ciyiklermen biraz cayuv-minder alıp, Tospa bayırına kettik. Köydün kalkı cıyılgan. Cayuvlardı cayıp bikeler oturdular. Kızlarga karadım; kollarında birer ince şıbık, birbirevin kuvalap cetkensaytın, bek avurtmayıktay yene birbirevlerine vuradılar.

– Ne üşün? dep soradım.

– İşimizde bolgan kısmetsizliğimizdi kuvalaymız, dediler.

Kızlar cip atladılar, eki kız cerge oturup ayak tabanların birbirevine cabıstırıp, ayaklarındın üstüne kolların cımrık yasadılar, an birevleri kelip atladılar.

Köydün kalkının akelgen ciyiklerdi; bikeler, kızlar, balalar epsi bir araga cıyıp ortaga saldılar. Kimse ayrı yerde birşiy cemedi. Caslarman cas akaylarga da cayuvlardı cayıp, yasalgan ciyiklerden berdiler.

– Bu ne eken? dep soradım.

Oga da “kırkambar” diydiekenler. Üylerde yasalıp pisirilgen ciyiklerdin epsin bir araga kosulup cenilmesine kırkambar dep aytadıekenler. Üylerde sogan kabığıman, köküs burnuman boyalıp pisirilgen cımırtkalardan aldık. Cımırtkalardı tokuşturup sıtıp cedik. Biz kişkene balalar şayırda cuvuruklap, cavurnumuzdu terekke tayap azan eşek oynadık. Kızlarman caslar eki yakka üymelesip, birbirevlerine şın ayttılar. Cuvuktakı eki Nogay köyünden at arabalarına mingen kızlar caslar keldiler. Arabalarga cegivli atlardın telbigeleri maylangan, kök moyşaklar tagılgan. Onlar kelgenimen “koş keldin” dep gene onlarga şın ayttılar, onlar da şın man karşılık berdiler. Kün batkanşek külüp oynap bir onduk.

Balalığımdakı bir kıdırlez de bılay geşti.

Biliyorsunuz; 6 Mayıs hıdırellez günü olup, bu gün çeşitli etkinliklerle kutlanır. Köyüm Rıfkıye’de de köyün kenarında veya diğer Nogay köyleri olan Arapkuyusu ve Yellice köylerinin yakınlarında kutlanırdı. Şimdilerde nasıl kutlanıyor pek bilemiyorum. Yalnız burada hıdrellez ile ilgili olarak söylenen şınlardan hatırımda kalan az olduğu için yazmadım, daha yaşlı insanlarımızdan derleyip, ileride yazmaya çalışacağım. Çocukluğumda hatırımda kalan bir hıdırellez gününü anlatmaya çalıştım.

Hıdırellez hepimize ve başta güzel yurdumuz olmak üzere herkese mutluluk getirsin. Sav bolup savlukman kalınız. 04.05.2007

Necdet ÖZEN

Aktepe (Rıfkiye) – Alpu – Eskişehir