NEVRUZ YIRLARI
Yaz keldi yapan,
Tigildi kara saban!
Endi keldi yaz zaman,
Şabden, şâbden!
Azan, azan!
Navruz keldi, mübarek!
Üy artında köller,
Kakıldaydı kazlar,
Bizge yavlık bermeydi
Kenşek pinen kızlar.
Şabden, şabden!
Azan, azan!
Navruz keldi, mübarek!
Tur-tur, anay, tur anay!
Tülki tonın kiy, anay!
Bizge yavlık ber, anay!
Şâbden, şabden!
Azan, azan!
Navruz keldi, mübarek!
Kara tavık kakıldap,
Batlık tilep turadı.
Yas-yavkalar şakıldap
Yavlık tilep turadı!
Şâbden, şabden!
Azan, azan!
Navruz keldi, mübarek!
Kafkasya Nogaylarının bir şarkısıdır
NAURIZ KUTLU BOLSIN!
Dobruca Nogaylarının (Tatarlarının)bir şarkısı:
Bismillah dep başlaymız.
Sízge Naurız kutlaymız.
Kuvançlımız, cırlaymız.
Naurız, naurızım mübarek…
Doksan üç harbinden sonra Cennet Vatan Kırım’dan zorla göç ettirilen ve köyümüze yerleşen kartbabaylarımızın(dedelerimizin) ve kartanaylarımızın (ebelerimizin) yakın bir zamana kadar köyümüzde kutladıkları, ama şu anda unutulan ve yaşı yirmi olan köyümüzün gençlerinin hiç yaşamadığı, görmediği, duymadığı, sadece yaşlıların hafızalarında tatlı bir hatıra olarak kalan “Nevruz Bayramı”ndan bahsedeceğim.
Köyümüzde bu bayramın bir başka adı da “Şamatlama”dır.
Bahçesaray Dergisinin Ocak-Şubat 2008, 49. sayısında Buket Cambaz’ın 1920’de Kırım’ın Pazarcık ilçesinin Çufutkuyusu köyünde doğan annesinden dinlediği hikayede anlatılan “Nevruz Bayramı” ile, köylülerimizden Şükriye Kandemir’in anlattığı “Nevruz Bayramı” hemen hemen aynı idi.
Buket Cambaz’ın Kırım Tatar Türkçesi ile yazdığı “Nevruz” hikâyesini okuyalım:
“Nevruzda büyük bir dalnı kese ediler. Ondan sonra o dalga ketip tarlalardan, bizim yakta da bir kop nevruz bola edi, “abırle” diy edik beyaz soylarına, sarılar nevruz bola. Onları toplay mınaday yükmen ketire ediler, beş tane mi altı tane mi bir araya ketirip ketirip baylay baylay o ağaşın dalına birer tane nevruz, o dal eş korunmiy edi şeşekten. Son sınıf balları kapı kapı dolaşıp
“Navrez keldi korünüz
Korümlügün beriniz
Cennet olsun ceriniz
A-za navrezim mubarek
Soktalar keldi kapın aş
Kapın aş da törge kaş
Soktalarga para şaş
A-za navrezim mübarek
Birinci yaredir Ebu Bekir
Allahın adınnan zikir
Elhamdülüllah çok şükür
A-za navrezim mübarek
Aytır totam tur totam
Kel kötamı kel totam
Soktalarga beş cumurta ber totam
A-za navrezim mubarek
Uzun bu. Bunlarnı aytıp aytıp kapıga kele ediler. Sonra sen de peştamal mı bereceksin, birer gomleklik mi bereceksin, şevre mi bereceksin, o agaştan bir tane kopara edin bu navreznü, sen özün de o agaşka ediye baylaysın. Balların kollarında yumurta sepetleri tola edi, onu sonra da ocalar paylaştıra ediler. Analarımız da o navrezni kübüge baylay ediler, mayı bereketli olsun diye.”
Şükriye halam bunlara ilaveten şunları da yazmamı söyledi. “Balalar Nevruz gezerken topladıkları, maynı, bulgurnu, unnu bir üyge salardı. Akşam bolganda köynün gençleri sağdan soldan şalı şırpı toplar, colnun ortasında cagardı. Kartı ,caşı, akayı , apakayı bu canan ağaçlarnın üstünden atlar edi. İşte bu otnun(ateşin) üstünden atlamaga “Şamatlama” diydik.. Keşe yarısına geç bu otnun üstünden atlamalar, halaylar, eğlenceli bir şekilde devam eterdi. Keşe yarısı da gençler topladıkları bulgur ve maynan bir güzel pilav, unnan da helva yasar, aşarlardı.” dedi.
Emel Dergisi’nde Romanya Dobruca’da yaşayan Kırım Tatarların söylediği “Nevruz “manisi de şöyle:
Bismillah dep başlaymız.
Sízge Navrez kutlaymız.
Kuvançlımız, cırlaymız.
Navrez, navrezím mübarek…
Navrez keldí köríñíz,
Körímlígín beríñíz.
Cennet bolsın yeríñíz.
Navrez, navrezím mübarek…
Íşte keldí ilkbahar,
Ne buz kaldı, ne de kar.
Boş kalmasın koralar.
Navrez, navrezím mübarek…
Doksan şıktı, kírdí Mart.
Ne yatasıñ atay kart,
Şık ta şölge tuhum at.
Navrez, navrezím mübarek…
Tarlalarnı süriyík,
Arpa, müsür egíyík,
Terek, fidan tígíyík.
Navrez, navrezím mübarek…
Kökte küneş cıltıray,
Şoşamitorgay şurulday.
Çalışayık eş turmay,
Navrez, navrezím mübarek…
Bereketlí yıl bolsın,
Küzde[1] ambarlar tolsın,
Her şiyímíz bol bolsın,
Navrez, navrezím mübarek…
Kalk, kalk totam[2], kalk totam,
Pencereden bak totam,
Navrezge şevre, tak totam,
Navrez, navrezím mübarek.
1-Küzde: Güzde, sonbaharda
2-Totam:Hanım abla
Biz de çocukluğumuzda ilçemiz Alaca’nın Denizhan Mahallesi’nde su deposunun sırtlarında ağaçtan yaptığımız ucu sivri kazguş ile söktüğümüz sarı sarı çiğdemleri, iğde ağacının dikenlerine yerleştirir, ev ev gezdirerek yağ, yumurta, un, bulgur toplardık. Her gittiğimiz evin durumuna göre tekerlemeyi değiştirirdik. Mesela gittiğimiz evde hiç oğlan çocuk yoksa şu şekilde söylerdik:
Çiğdem çiğdem çicecik,
Ebem ola göçecik,
Verenin oğlu olsun,
Vermeyenin kızı olsun.
Oda bacadan düşsün,
Patlasın çatlasın ölsün “derdik.
Ev sahibi de yumurtamızı, paramızı, unumuzu, yağımızı verdikten sonra, iğde dalındaki çiğdemlerden bir kaç tanesini alır, arkamızdan bir tas suyu tepemize serperdi. Bizlerde ıslanmamak için çil yavrusu gibi sağa sola gülerek kaçardık.
Eğer o evde kız yok ise tekerlememiz “Verenin kızı olsun, vermeyenin oğlu olsun” der devam ederdik.
Aslında bizlerde çocukluğumuzda “Nevruz Bayramı”nı kutlamışız, ama adının “Nevruz Bayramı” olduğunu hiç birimiz bilmiyorduk.
SUKRU BILGILI
NAWREZ CIRI
NAWREZ KELDI KÖRINIZ
KÖRIMNIGIN BERINIZ,
CENNET BOLSIN CERINIZ,
A ZA ,NAWREZIM MÜBAREK,
CAZ KELDI YABAN
TIGILDI CERGA SABAN
EL HAYATÜ VEL İMAN
A ZA ,NAWREZIM MÜBAREK,
CAZ KELDI CARIK BOLDI,
AYWANLAR ARIK BOLDI,
KÖNLARI ŞARIK BOLDI,
A ZA ,NAWREZIM MÜBAREK,
NAWREZ KELDI CAZ KELDI,
ÖRDEK KELDI KAZ KELDI,
KUŞLARDAN AWAZ KELDI,
A ZA ,NAWREZIM MÜBAREK,
ÇEŞMELERDEN SUW ALKAR,
CENGEM KAPIDAN KARAR,
TOKIZGA ŞEWRE TAKAR,
A ZA ,NAWREZIM MÜBAREK,
ÜYÜM ALDINDA BAKŞA,
AKTAR TOTAM BIR BOKŞA,
YA MARAMA ,YA AKŞA,
A ZA NAWREZIM MÜBAREK,
AWALARDA UŞAR KAZ,
MEN AYTAYIM ,ÖZIN YAZ,
İŞTE KELDI BAHAR ,YAZ,
A ZA, NAWREZIM MÜBAREK