KÖK AYGIRINI SULIKKA BAYLA / KIR AYGIRINI SULUCA BAĞLA

Bir akaydın köp sayıda ayvanları, ergeleleri bar eken. Tek bir ulı bar eken. Akay öliyıkte ba-lasına: “Balam, ana ergelelerin işinden kövk ay-gırnı tutıp sulıkka bayla?.. Men ölgende”, diydı.
Ani, akay öledi, bala aygırdı akelip sulıkka baylaydı.
Kök aygır sulıkta beş-altı ay turadı.
Bir gün bala:
-Abay, babay rahmetli öldi ketti, bo ayvan bayii turadı. Babasın seslegen kim bar şimdi. Men ciberemen kök aygırdı, diydı?
Abası:
-Sen bilirsin. Ciberemen deşen ciber, diydi.
Bala ciberedi kök aygırdı. Ani, bir kaş vakit keşedı. Bir gün atlardın, ayvanlardın epsi cok bola ketediler.
Ulı abasına: “Babay camanlık man aytkan yok eken, o mağa atnı minip ketmege bayla dep aytkan eken. Men kök aygırdı ciberdim, atlar da yok bolip ketti. Men şimdi onlarnı kaydan tabayım? Min-mege de at kalmadı. Men kültöbege minip ka-rayım, sen ogaşı bir kalakay pişir!” diydı.
Abası külge bir kalakay pişirgeşi bo kültöbege minedi, karaydı. Atlar, mallar, bek uzak bir yerge ketkenler.
Bala üyge keledi. Kalakay pisken. Kaalakaydı torbaga saladı, kamşıdı kolga aladı, ketedi atların artından.
Ay man, cıl man ketedi, atlarga cetışedı. At-larnı kaytarıp, alıp kaytaman değende hava bı-lıtlanadı, cel esedı, pırtana esedı, cavın baslaydı.
Bir sazagan sarkadı aldına:
-Nesin kaytardın bo atlardı? diydi.
Bala:
-Neşın kaytarmayım? Babamın vesiyetın ses-lemedim, başıma belâ aldım. Eğer babamnın ve-siyetın seslegen bolsam belki sağa rast kelmez edim, diydı. Cayav bolganga keş yetiştim men at-larga, diydı. Bo atlar menim babamdan kalgan atlar, diydı.
Sazagan bolıp şıkkan cilan:
-Yook! Bo yer menim toprağım, menim kış-lağım. Atlar menim kışlağıma kirdiler, meni bol-dılar. Endi senin eş bir hakkın yok onlarnı almağa, diydı.
Ekevı kauga etediler. Bala çılandı öltiredı. Çı-landı öltirgen sofi meraklanadı: “Vay anasın! Bonı öltirdım men, ama şimdige gadar bir kimse sık-madı menim aldıma”, diydı. Uzakta bir tav koredı: “Şo taudın işine barıp karayım, ne bar eken?” diydı.
Ketedi. Bara barsa, tavdm işinde adamakıllı bir üy. “Bo üy kimni bolacak?” dep tüsünedi. “Cı-lannı bolmasm?” diydı.
Ketedı, cılandi tilim tilim etedi. Kırk tilim etedi. işinde kırk anaktar tabadı. Aladı aşkışlardı, ketedı gerisi gerıge. Çılandın üyine.
Bir odadan başlaydı, kırk odagaşı aşıp ka-raydı. Otuzdokız oda boş, kırkıncı odada inişi otıra eken alandın. Bala o odadı kirtliydi.
Atlardı almaydı anyerden. Keledi üyüne: “Ey abay! Taa aru yaşamak bir yer taptım. Ne’tiyıkmız bo köyde? Aydı ketiyık biz onda. Eş bir şiy kerek tuvıl. Ne yorkan, ne töşek, ne yastık”, diydı. Alıp ketedı abasın.
Haydi, haydi, haydi haydi, baradılar üyge. Üy dürüldegen bos. Allahın uvalıgında. Odaların epsı bos. Toprak bol, ayvanlar üşin otlak koop.
Alışsın, korkmasın dep, anası man bir kaş ay turadı bala bo üyde. Bir kaş ay turgan sora bala üy-leniyık bola:
-Abay, men cok karap ketsem sen bir özın korkmazsın ya? diydı.
Abası:
-Nee Korkayım? Korkmağa ne bar balam? diydı. Üylenmi kartayacak tuvılsm ya! Her şeşek zamanında aşar. Ket, kara cogınnı! diydı.
Bala ketedı. Üyden şıgayatkanda, aşkışlardı uzatadı, abasına: “Abay, canın sıgılganda, bo aş-kışlar man, odalardı aşıp kararsın. Otuzdokız odadı aş, ama kırkıncı odadı aşma!” diydı.
Bo ketedi. Andan mından kız karaydı. Ama kismeti sıkmaydı.
Abası bir kaş kün turadı. Sora canı sıgıladı. Aşkışlardı aladı, otızdokız odadı aşıp karaydı. Yok birşiy. Kırkma odağa keledi. “Bonda ne bar eken?” dep söylenedı.
Cilan esitedı:
-Aş aş, ulsızga ul, kızsızga kız bolaman! diydı.
Kurtka:
-Ulsızga ul, kızsızga kız bolaman degeşı bay-sızga bay bolaman desene! diydı.
Cilan:
-Baysızga bay bolaman, diydı..
Ani, cilan kurtkaga bay boladı.
Zavallı, özin ulı cüredı köy köyden. Bir köyge baradı, kenarda bir kurtkadın üyine kiredi. Bek su-sagan eken, su istiydı.
Kurtka boğa bir saphman su akeledı. Bala ka-raydı kadedesı su tuvıl.
-Bo su tuvıl da? diydı.
Kurtka:
-Kaytiyım balam, bizde su bek zorda. Su ana-sına bir kız bermeyince su alamaymız kuyudan, diydı.
Cıgıt:
-Onday mı? Kösteriniz mağa şo kuyıdı! diydı.
Cemaat kosteredı kuyıdı. Cıgıt netip netip ku-yıdın anasın öltıredı, köy kalkın suga kavıştıradı. Sora kaytadı üyine.
Kele geleyatkanda, cilan tuyadı. Kurtkaga: “Kara!” diydı, “ana balan kelıyatır. Sen mina ba-ladı aket onm keleyatkan colma at!” diydı. O arada kurtka man çılandın bir balası da bolgan eken.
Apakay baladı anadan tuvma aketip colga atadı. Bala kele gelse at ürkedi. At ürkken son bala karaydı çerde auzi murnı toprakka bılaşkan bir ba-laşık cilapyatır. Abasın ne tabiyatta cürgenm bil-midı. Coldan tapkan baladın öz kardaşı bolganm da bilmiydı.
Baladı kuşaklap aladı, bar adı anasına:
-Oy abay! Colda bir bala taptım. Bondan adam bolar mı eken? diydı.
Abası:
-Bolır ya, diydı. Özın balası ekenin aytmaydı. Saklaydı.
Bir kaş sene sora kişkene baladın tili şıgadı. Baladın tili şıkkanda cigit bir taga ketiyık bol-ganda, kişkene bala abiysme: “Abiy, sen keteberme anyaka mınyaka! Sen ketken son bir cilan keledı, töbeliydı, kötekliydı bizdi”, diydı.
Bala afinaydı meseledı. Abasın kötekliydı. Abasın köteklegende cilan cuvırıp keledı boğa. Üyı tuvıl mı? “Ne işin bar menim ailemmen? diydı. Bonı eşitken cigit çılandı da abasm da öltiredı. Eke-vm de kuyıga atadı.
Namısın temizlegen sora bala kardasın bek-liydi. Onaltı-onyedi yaşına Kelgen son kardaşma: “Mina kiriştin başına kılıştı tıgayım men, menim ketken colımnı kor. Eğer menim basım alekette bolsa kılıştın uşmdın kan tamar. O zaman menim artımdan kelırsın”, diydı.
Atnı mınedi, ketedı. Ketedı ketedı, koop ke-tedı. Gene bir köyge baradı. O köyde de bir aleket bar eken. Köyde bir şeşme bar eken, o şeşme taa kavi eken.
Köy cemaatı baladın cürekli ekenin eşitken; başka köy cemaatın su anasından kurtarganın eşit-ken.
Balağa:
-Bizdi de kurtar barliyım su anasından! diy-dıler.
Bala:
-Kurtarırman, diydı.
Attı minedı, onda ketedı bo şimdi. Onda ba-rayatkanda kuyı anası, cadı, bir kızı bar eken şaşı tobıgından. Kızma:
-Kara! Kırbastan bir atlı şıktı, kalay keledı? diylı.
Kız şıgıp karaydı, sora:
-Bek cürekli keledı, diydı. Biraz sora kız birtta şıgıp karaydı.
Su anası:
-Kayerge keldi? dep soraydı.
Kız:
-Şeşme basma keldi, diydı.
Su anası:
-Netiyatır? diydı?
Kız:
-Abdest alayatır, diydı.
Su anası:
-Yok zarar, diydı.
Bala abdest aladı, namaz kıladı, dua etedı. Sora baradı anau tılsımlı apakayga, celmauzga.
Bir kavga, bir kavga, bir kötekleş ekevı. Ekevı eki yakta, tayılıp ağıladılar. Kız yardım etmiy.
Bonlar cıgılıp catkanda kılıştın uşmdan kan ta-madı. Kan tamganda bala cuvırıp şıgadı. Keledı atman. Bir de barsa anau cadı basın köterıp ka-rayatır. Cigit basın kötearamaydı.
Kardaşı cadıdı öltiredı. Kızın basın kesip kamşı etedı. Abisin kuşaklap akeledı üyge. Ondan sora onıp ösip kaladılar.